محمد حسين بن مهدى فراهانى

299

سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )

72 ر 23 - سيد مرتضى على بن حسين سيد مرتضى علم الهدى كنيه‌اش ابو القاسم و لقبش مرتضى و علم الهدى و ذو المجدين و ابو الثمانين بوده است . وى همزمان شيخ مفيد بود و داراى تأليفات بسيار . علامه مىنويسد : كه سيد را مصنفات بسيار است كه ما آن را در كتاب كبير خود ذكر نموديم و علماء اماميه از زمان او تا زمان ما كه شش صد و نود و سه از هجرت گذشته ، استفاده از كتب او مىنمودند و او ركن ايشان بود . از جمله تأليفات سيد : كتاب تفسير سورهء حمد و بعضى از سورهء بقره است و رساله در تحقيق معانى و دهها كتاب ديگر ( علم الهدى ، قصص - العلماء ، ص 314 به بعد ) . 72 ر 25 - ملا محسن محمد بن مرتضى بن شاه محمود ملقب به محسن ، از بزرگ‌ترين علماى اماميه در سدهء يازدهم ه . ق . و معاصر شاه عباس دوم است . وى از پيشروان روش جمع بين اصول شريعت و طريقت و حكمت بود . ملا محسن با بسط مبانى فلسفى و تطبيق آن با مبانى شرعى از ساير دانشمندان متمايز گرديد . در كتاب زهر الربيع آمده كه ملا محمد فيض كاشانى صاحب وافى ، نزديك به دويست كتاب و رساله دارد . وى در قم پرورش يافت و سپس به شيراز رفت و علوم عقلى را از آخوند ملا صدر الدين شيرازى فرا گرفت و همچنين داماد وى شد . ملا محسن در 1091 ه . ق . در كاشان وفات يافت و در قبرستان عمومى آن شهر مدفون گرديد ( دهخدا ، جزوهء 79 ، ص 365 ) . 72 ر 25 - شيخ يوسف بحرانى شيخ يوسف بن احمد بن ابراهيم بحرانى حائرى صاحب حدائق از فقهاى اماميه از طبقهء اخباريين است و ليكن متعصب نبود . وى بنا به ثبت خود در سنهء هزار و صد و هفت در « ماخوز » به دنيا آمد . مقدمات را در نزد پدر و جدش آموخت ، در همين زمان به علت جنگ در بحرين خانواده‌اش به قطيف رفتند و پس از مرگ پدر سرپرستى خانواده را به عهده گرفت . شيخ يوسف كتابها و رسائل بسيار نوشت كه مهم‌ترين آنها حدائق و نفحات ملكوتيه و كشكول البحرانى و لؤلؤة البحرين است . وى در كتاب نفحات ، ملا محسن فيض را فاسد العقيده دانسته است .